Aspekte van die nuwe prosa1967

"Aspekte van die Nuwe Prosa" is 'n studie wat die aard van die nuwe prosa in Afrikaans ondersoek, veral dié wat deur die sogenaamde "Sestigers" voortgebring is, en plaas dit in perspektief teenoor internasionale ontwikkelinge in die roman. Brink se doel is om die "onnodige verwarring" rondom die nuwe prosa op te klaar en aan te dui waarin en waarom dit verskil van meer tradisionele vorme. Hy waarsku dat die studie nie volledig is nie en dat dit vanuit die perspektief van 'n skrywer geskryf is, met 'n persoonlike keuse van voorbeelde en 'n voorkeur vir sekere vorme. Die boek is gestruktureer in verskeie hoofstukke wat elk 'n spesifieke aspek van die nuwe prosa belig. Dit sluit in "Inleiding," "I. Oor 'n paar terme," "II. Tot lof der zotheid: Don Quijote en die moderne roman," "III. Omstandigheidsgetuienis," "IV. Op soek na die verlore tyd," "V. 'n Veeleisende woord," "VI. Oor roman en samelewing," "VII. Voëlvlug oor sestig," en "VIII. Kennis van die horison." Die hoofstuk "I. Oor 'n paar terme" definieer die begrippe "oud" en "nuut" in die konteks van die roman, en verduidelik dat die "nuwe prosavorm" in Afrikaans wesenlik verskil van voriges, en dat dit ingelui is deur C. J. M. Nienaber se *Keerweer* (1946) en veral Jan Rabie se *21* (1956). Brink identifiseer drie hoofaspekte van die nuwe prosa: die uitgaan van die relatiewe as romangegewe, die ontginning van romanstruktuur wat 'n algehele verandering in die "epiese wêreld" meebring, en 'n spesifieke hantering van tyd as aktiewe struktuurfaktor. Hy vermy die term "eksperimentele roman" as te vaag of te beperkend. In die hoofstuk "II. Tot lof der zotheid: Don Quijote en die moderne roman," word Miguel de Cervantes Saavedra se *Don Quijote de la Mancha* beskou as die "vader van die moderne roman." Brink argumenteer dat *Don Quijote* 'n beeld van ten minste twee botsende en aanvullende wêrelde aanbied: verbeelding en werklikheid, gees en vlees, innerlike en buitenste, en die enkeling en sy gemeenskap. Hy wys daarop dat die verhouding tussen Don Quijote en Sancho Panza se wêrelde dinamies is en ontwikkel, en dat die roman die vraag stel of Don Quijote self mal is, of juis meer sinvol as die wêreld om hom. Hierdie konsep van verskuiwende werklikhede word as 'n grondslag vir die moderne roman beskou. Brink illustreer die konsep van relatiewe en wisselende werklikhede met voorbeelde uit internasionale en Afrikaanse literatuur. Hy bespreek William Faulkner se werk, soos *The Sound and the Fury* en *As I Lay Dying*, waar elke karakter sy eie tyd en werklikheid omdra. Hugo Claus se *Metsiers* en Sadegh Hedayat se *Blinde uil* word ook genoem. In Afrikaanse prosa word Van Melle se *Bart Nel* en veral Abraham de Vries se kortverhale, soos dié in *Dubbeldoor* en *Vliegoog*, ontleed. Brink toon aan hoe De Vries 'n voortdurend wisselende en virtuoos gehanteerde sisteem van werklikhede toepas in verhale soos "Die moeder," "'n Bietjie pyn," "Stamme vir die ruimte," en "Twee vriendinne." Hy beklemtoon dat die nuwe prosa komplekse werklikhede opbou deur 'n menigvuldigheid van werklikhede of betekenisvlakke, eerder as slegs 'n menigvuldigheid van karakters of gebeurtenisse. Hy verduidelik verder hoe die subjektivering van die werklikheid nou verbind is met 'n wisselende perspektief, en verwys na die verteltegnieke in *Don Quijote*, Laurence Sterne se *Tristram Shandy*, en Multatuli se *Max Havelaar* as historiese voorlopers van moderne tegnieke waar die skryfwerklikheid en verhaalwerklikheid mekaar beïnvloed. Uiteindelik is die boek 'n poging om helderheid te bring oor die aard en ontstaan van die "nuwe prosa" in Afrikaans en die wyer literêre konteks daarvan.